ABD diplomatik yazışmalarını sızdırması ile gündemin tepesine oturması ile birlikte, Wikileaks hakkında merak edilenler bariz bir şekilde arttı. Aslında Wikileaks bir hafta önce ortaya çıkmış değil; 2006’dan bu yana başka mecralarda yayımlanamayacak gizli belgeleri, kaynağın mahremiyetini koruyarak sızdırıyor Wikileaks. Son bir yılda “Colletarel Murder” (ABD askerlerinin kasıtlı olarak gazetecileri vurması) ve “War Logs” (ABD’nin Afganistan ve Irak’taki askeri kayıtları) sızdırmaları ile dikkat çeken Wikileaks’in son eylemi Internet’ten haberi olmayan Türk politikacısının bile ağzından “wiki” lafının çıkmasını sağladı. Mevzuyu anlayamayan geniş bir kitle ise hala bunun bir İsrail-ABD komplosu olduğuna inanıyor. Herkes istediğine inanmakta serbest; ancak öncelikle temel bazı bilgileri edinmekte fayda var sanırım.
Basit bazı soru ve cevaplar:
1. Wikileaks nedir?
Wikileaks kaynaklarının gizliliğini koruyarak hükümetlerin ve diğer organizasyonların hassas belgelerini yayınlayan, kar amacı gütmeyen bir medya organizasyonu. Avustralya’lı gazeteci ve internet aktivisti Julian Assange organizasyonun yöneticisi ve/ya editörüdür. Organizasyonun isminde “wiki” geçmesinin sebebi, diğer “wiki”lerde olduğu gibi içeriğin kullanıcılar tarafından sağlanıyor oluşudur. Ancak buradaki bilgi “gizli” diyebileceğimiz cinsten; kullanıcılar bu tarz bilgilere erişimi olan insanlar.
2. Son yaşanan olay nedir?
WikiLeaks 26 Temmuz 2010’da Amerikan diplomatik temsilciliklerinin son beş yılda kaydını tuttuğu diplomatik yazışmaları (cable) 28 Kasım 2010’da yayımlamaya başladı. Yayımlama işi Guardian, Le Monde, New York Times, Der Spiegel gibi medya kuruluşları ile eşgüdümlü olarak yapılıyor.
3. Belgeler nasıl sızmış?
Belgelerin Wikileaks’in elinde olduğu zaten bir süredir biliniyordu. Sızdırmanın Bradley Manning isimli bir Amerikan askerince yapıldığı söyleniyor; Manning şu anda yargılanıyor. Tabii sızdırmanın ABD çıkarlarına hizmet ettiği, sızdırmanın ABD’nin kendi eliyle, kasıtlı olarak yaptırıldığı veya bunun Çin ve/ya Rusya’nın bir oyunu olduğu iddiaları da yok değil. Manning’e yöneltilen suçlamalara göre, belgeler ABD’nin kendi iç yazışmalarında kullandığı SIPRNet isimli ağa sızılarak elde edilmiş.
4. Sadece Türkiye hakkında mı sızdırmalar var?
Hayır, çeşit çeşit memleketle ilgili sızdırma var ancak cable’ların (telgraf diye çevrilse de kastedilen şey diplomatlarca SIPRNet üzerinden gönderilen her bir mesaj) çoğunun Ankara üzerinden yapılması Türkiye’deki yoğun diplomatik gündemi göstermesi açısından ilginç.
5. Tüm belgeler açıklandı mı?
Küçük bir kısmı açıklandı. Gerisi de geliyor. Ama esas gizli bilgiler şifreli bir şekilde duruyor. Zamanla hepsinin açıklanacağı söyleniyor. Burada önemli bir detay var: Assange, elinde gizlilik seviyesi çok yüksek bazı belgeler olduğunu iddia ediyor. BU belgeleri “Hayat Sigortam” şeklinde isimlendirmiş. Bilinen en sağlam kripto ile koruma altında belgeler.
6. Bu sızdırmanın benzeri bir olay daha önce yaşanmış mı?
ABD’nin Vietnam ile ilgili gizli belgeleri Daniell Elsberg tarafından 1971 yılında New York Times’a sızdırılmıştı. Bu olay, tarihe Pentagon Belgeleri olarak geçti.
Yoruma Açık Soru ve Cevaplar
1. Bu işler ABD’nin bir numarası mı?
Değil tabii ki. Her ne oluyorsa ABD sayesinde değil; ABD’ye rağmen oluyor. Julian Assange ve Wikileaks ekibi iletişim teknolojilerinin ve yeni medyanın nimetlerinden faydalanarak bu bilgileri sızdırıyorlar. Engellenebilecek bir şey olsa şimdiye kadar engellenirdi ama tüm dünyanın Internet erişimini kesmeden bu iş zor
2. Bu olanlar AKP’ye karşı geliştirilen bir komplo mu?
Hayır, tabii ki değil. Böyle vizyonsuzluk olmaz. Dünya yerinden oynuyor; bunca uğraş AKP için değil elbette.
3. Nasıl oluyor da bu ajan bilgileri Wikileaks’in eline geçiyor?
Ajan değil, diplomat. Şu ana kadar yayımlananların çoğu da olağan raporlar. Ajanlık bir tarafı yok. Ama çok daha üst düzey gizlilik içeren belgeler de sızdırılacak.
Olayın bir özeti için video. Diplomat-Ajan meselesi hakkında uzman yorumu videosu.
4. Belgeler gerçek mi?
ABD belgelerin gerçekliğini kabul etti; ancak bu belgelerde yazanların illa ki gerçek olduğu anlamına gelmiyor. Sonuçta, belgelerde yazanlar Amerikan diplomatların merkeze ilettiği duyumlar, görüşler… Bir kısmı (hatta çoğu) doğru olsa da, muhakkak ki birçok abartı, yanlış anlaşılma, yalan, iftira da mevcuttur. Ama her halükarda, belgerelin gerçekliğinden yola çıkarak, diplomatların duymadıkları bir şeyi yazmayacaklarını, bu bağlamda da çoğu durumda ateş olmayan yerden duman çıkmaz sözünü hatırlamak gerektiğini söylemeden edemeyeceğim.
Birincil kaynaklar:
- Belgeler şuradan geliyor(du): http://cablegate.wikileaks.org/
- Artık şuradan ulaşılabiliyor: http://213.251.145.96/cablegate.html veya http://wikileaks.ch/
- Belgelere Guardian üzerinden ulaşmak için: http://www.guardian.co.uk/world/the-us-embassy-cables
- New York Times üzerinden ulaşmak için: http://www.nytimes.com/interactive/world/statessecrets.html
Yorum, analiz ve ikincil kaynaklar:
- Gerçek zamanlı bilgi akışı için link
- Hürriyet: İsmet Berkan’dan Belgeleri sızdıran adamın hikayesi
- Radikal: Serdar Kuzuloğlu’ndan Wikileaks rehberi
- Postdijital: Wikileaks kullanım kılavuzu
- Neonebu: Yeni başlayanlar için Wikileaks
- TED Talks: Assange ile röportaj.
- NTVmsnbc: Sızıntıyı yapan asker hakkında fotogaleri
- Sicentific American: Sızıntı nasıl olabildi? Soru-cevap
- New York Times: Assange ile röportaj
- Guardian: Assange Soru-Cevap
- Taraf: Halil Berktay’dan Wikileaks ve Demokrasi
- EHA: Özgür Uçkan’dan Wikileaks ve Yeni Meday Düzeni
Ek: Assange’ın katıldığı Wikileaks paneli
